از پارسی تا فارسی پنج‌شنبه‌ها از ساعت 22:00 به مدت 120 دقیقه

رادیو گفت و گو

از پارسي تا فارسي

نگاهی به زیبایی‌های شعر سپید؛ هنجارگریزی و شالوده شکنی از شاخصه‌های زبانی اشعار شاملو

شاعر و پژوهشگر شعر سپید، در مصاحبه با رادیو گفت‌وگو هنجار گریزی، شالوده شکنی و استفاده از خرده روایت‌ها را از شاخصه‌های زبانی شعر سپید برشمرد و تاکیدکرد: این ویژگی‌ها در شعر شاملو به عینه احساس می‌شود.

1400/09/06
|
08:45
|

جمال بیگ با حضور در استودیوی پخش برنامه "از پارسی تا فارسی" رادیو گفت‌وگو با اشاره به درون مایه شعر نیمایی که مصراع‌ها را بلند و کوتاه کرده و قافیه را حذف می‌کند یا برجای می‌گذارد، گفت: به دلیل وجود قافیه و ردیف در غزل یا فرم‌های دیگر شعری، مجبور به پیروی از دستورِ چپ به راست هستیم.

ذهنیت نیمایی می‌گوید می‌توان نگاهی از چپ به راست یا راست به چپ داشته باشیم ولی در شعر سپید وضعیت به کلی تغییر می‌کند و فرمی کاملا ذهنی خلق می‌شود و زمان، با فرم و ساختار حرکت کرده و شعر در لحظه اتفاق می‌افتد.

بیگ با بیان اینکه سطر بندی‌های شعر سپید صرفا راست به چپ است، گفت: ساختار شعر نیمایی چند ذهنیتی نیست؛ چراکه نیما تلاش داشت زبان را به گفتمان طبیعی و متعارف نزدیک سازد و مسائلی عینی را بیان کند. ما زمانی که وارد شعر سپید می‌شویم، تلفیقی بین زبان ذهنی و عینی تولد می‌یابد و این بارز‌ترین تفاوتِ شعر سپید –شاملویی- نسبت به نیمایی است.

این شاعر با اشاره به پیشینه شعر سپید که به دوران بسیار قدیم می‌رسد، گفت: در قرن شانزدهم شعر "آزاد" شکل گرفت و این نوع نوشتار وارد انگلیسی و به اشتباه، به عبارت "شعر سپید" ترجمه شد. شاملو همین کار را تکرار می‌کند و نامِ این سبک نوشتارِ شعر را در زبان فارسی وارد می‌سازد.

این مدرس دانشگاه در عین حال نیما و شاملو را شعرایی دانست که ضرورتِ تاریخِ خود بودند که باید اتفاق می‌افتادند و این دو شاعر بزرگ ادبیات را نجات دادند.

بیگ در بخشی دیگر از سخنان خود در رادیو گفت‌وگو، با بیان اینکه شعر سپید یک پروسه ادامه دار است، خاطرنشان کرد: شعر سپید یک جنین است در مقابل شعر کلاسیک که هزاران سال قدمت دارد.

وی معتقد است در شعر، زبان حرف اول را می‌زند و "معنا" در مرحله دوم قرار می‌گیرد؛ مگر اینکه فردی به سان شاملو پیدا شود که از امکانات و ظرفیت‌های زبان فارسی استفاده کرده و معادلِ "شعر سپید" غربی خلق نماید. حال آنکه سروده‌های "شاملو" گونه‌ای جدید را رقم می‌زند.

بیگ با بیان این مطلب، شعر نیمایی را مدیون نهضت ترجمه دانست و افزود: با این وجود، امروز ترجمه بزرگ ترین ضربه را به شعر سپید می‌زند. چون بسیاری از جوانان با خواندن اشعار ترجمه، تصور می‌کنند آنچه پیشِ رو دارند، همان "شعر سپید" است. یعنی زبانی ساده و متعارف در شعر غربی و به تقلید از آن، قدم در راهِ سپید سُرایی می‌گذارند و این اشتباهی بزرگ از سوی شاعران جوان است.

وی با این توضیح، هنجار گریزی، شالوده شکنی، استفاده از خرده روایت‌ها و... را از شاخصه‌های زبانی شعر سپید برشمرد و تاکید کرد این ویژگی‌ها در شعر شاملو به عینه احساس می‌شود.

بیگ در رادیو گفت‌وگو افزود: در شعر سپید، از جسارت‌های زبانی بهره گرفته می‌شود که در شعر متعارف –آنچه شعرای جوان با استناد به آن شعر سپید می‌سرایند- وجود ندارد. در شعر سپید هنجار گریزی‌های معنایی و زبانی اتفاق می‌افتد و اینجاست که ترجمه، ضربه بسیاری به شعر سپید می‌زند.

دسترسی سریع
از پارسی تا فارسی