راه حل یكشنبه‌ها و سه‌شنبه‌ها از ساعت 10:00 به مدت 60 دقیقه

رادیو گفت و گو

راه حل

نظارت، نیمه گم‌شده مجلس شورای اسلامی

حسینی، کارشناس مرکز پژوهش‌های مجلس گفت: برخی نمایندگان برای رأی آوردن در آینده، با وعده‌های نامتناسب در انتخابات خود را محدود به حوزه انتخابیه‌ می‌کنند و مصالح ملّی اهمیت درجه دومی برایشان پیدا می‌کند.

1399/05/08
|
13:36
|

سه‌شنبه هفتم مردادماه برنامه «راه حل» با موضوع آسیب‌شناسی شأن نظارتی مجلس شورای اسلامی و حضور مسعود ابراهیمی پژوهشگر حقوق عمومی، دکتر سیدمحمدرضا حسینی و دکتر جواد توکّلی روی آنتن شبکه رادیو گفت‌وگو رفت.

در آغاز حمید آرایش کارشناس-مجری برنامه به تشریح موضوع برنامه پرداخت و گفت: مروری بر اصول قانون اساسی، نشان می‌دهد که شأن نظارتی مجلس شورای اسلامی اگر بیش از شأن تقنینی آن نباشد، کمتر نیست. تاریخ تشکیل پارلمان در ایران و دیگر کشورها، حاکی از آن است که در فلسفه تأسیس این نهاد، مقوله نظارت از اهمیت درجه اولی برخوردار است. چه اینکه مجالس اصالتاً با هدف نظارت بر حکومت ایجاد شده‌اند. در همین ایران خودمان نیز، یکی از اهداف مهم مشروطه‌خواهی که نهایتاً به تأسیس دارالشورا انجامید، نظارت بر حکومت بود تا از مسیر مصالح مردم و منافع ملی منحرف نشود. شاید بتوان اینچنین گفت: تا زمانیکه مجلس با نظارت دقیق و اشراف کامل «وضع موجود» را درک و اصلاح نکند، قادر نخواهد بود با قانونگذاری کشور را به سوی «وضع مطلوب» هدایت کند.

در ادامه ابراهیمی با تأکید بر اهمیت جایگاه قانون اساسی در تحلیل مسائل مربوط به قوای سه‌گانه، ضمن اشاره به تلاش‌های تاریخی مرحوم امیرکبیر و سپس مشروطه‌خواهان برای برخورداری ایران از قانون اساسی، بر شئون پنجگانه نظارتی مجلس شورای اسلامی (تأسیسی، اطلاعی، استصوابی، مالی و سیاسی ) در قانون اساسی اشاره کرد و گفت: برخلاف نظر قانونگذار اساسی، گویی وظیفه نظارتی مجلس آنطور که بایسته و شایسته هست مورد توجه این قوه مربوطه نیست.
حسینی مهمان تلفنی برنامه با تأکید بر اینکه مقوله نظارت اصولاً در مجلس و در میان نمایندگان چندان مطرح نیست، گفت: برخی نمایندگان برای رأی آوردن در آینده، با وعده‌های نامتناسب در انتخابات خود را محدود به حوزه انتخابیه‌شان می‌کنند و مصالح ملّی اهمیت درجه دومی برایشان پیدا می‌کند.

مهمان تلفنی دیگر برنامه، دکتر توکلی در مقام آسیب‌شناسی شأن نظارتی مجلس اظهار داشت: ریشه نارسایی نظارتی مجلس در این است که نماینده از یک طرف برای اینکه بتواند دور بعد هم رأی بیاورد، در گرو حوزه انتخابیه‌اش است. از طرف دیگر برای عملی ساختن وعده‌هایش به شدت نیازمند به ارکان دولتی است. برای همین نه می‌تواند درست قانون وضع کند و نه قادر است آنطور که باید نظارت اعمال کند. الآن شأن نماینده به یک کسی که فقط باید برای حوزه انتخابیه‌اش بودجه تأمین کند فروکاسته شده است که البته در تعارض با نگاه ملی به مقوله نمایندگی است.

ابراهیمی در ادامه اشاره کرد: اجازه دهید من یک مقدار بی‌پرده و راحت‌تر صحبت کنم. نمایندگان ما همیشه بین اینکه مردم چه دوست دارند و چه نیاز دارند سرگردانند. از یک طرف باید ببینند مردم چه چیز دوست دارند تا با انجام دادن آن حضور خود در ادوار آتی را تضمین کنند، از طرف دیگر وجدان انسانیشان می‌گوید بروند به سمت تأمین نیازهای مردم که شاید چندان هم مورد توجه خود مردم نباشد ولی نماینده به دلیل آگاهی از پاره اخبار و مصالح، وجداناً انجام آن‌ها را ضروری می‌داند. بعلاوه خیلی موارد نماینده بین اینکه مصالح حوزه انتخابیه را تأمین کند یا منافع ملی را، درمانده می‌شود. به ندرت نمایندگانی داشته‌ایم که منافع ملی را ترجیح دهند.

توکلی در ادامه صحبت‌های ابراهیمی افزود: اتفاقاً یک پژوهشی درباره نطق‌های پیش از دستور برنامه‌های اول تا سوم توسعه انجام شده است که نشان می‌دهد بیش از 70 درصد نمایندگان به جای طرح مسائل ملی و بلند مدت، به مسائل منطقه‌ای خودشان پرداخته‌اند. این تنش اقتصاد سیاسی ما است که نماینده را از آرمانش دور و وامدار حوزه انتخابیه و دولت می‌کند. نمایندگان عملاً وارد لابی‌گری می‌شوند تا بودجه بگیرند. حجم طرح‌های نیمه کاره، پروژه‌های غیر کارشناسی و ... در سطح کشور این را به روشنی نشان می‌دهد. ببینید ما صنایع فولاد یا کاشی‌سازیمان در کجاها هستند؟ در مناطق کم‌آب کشور! چرا؟ چون مبنا لابی‌گری است نه مصالح ملی و کار کارشناسی. در حالی که این صنایع آب‌بر باید در کنار دریاها تأسیس شوند.

حسینی به عنوان راه حل معضل ضعف نظارتی مجلس پیشنهاد داد: کشورهای دیگر سال‌هاست که شفافیت در همه شئون نمایندگی مجلس ایجاد کرده‌اند. از مواضع تا آرا! در این وضعیت نمایندگان مجبور می‌شوند در برابر افکار عمومی پاسخگو باشد. البته هم‌اکنون این بحث در مجلس ما نیز مطرح است، ولی ما می‌بینیم که در عمل دارد طوری تدارک داده می‌شود که شفافیت به محاق می‌رود.

در آخر ابراهیمی عنوان داشت: خیلی باید به قبل‌تر برگردیم. به کوران انتخابات. وقتی ما می‌آییم برای تبلیغات انتخابات حدوداً یک هفته زمان اختصاص می‌دهیم، مگر نماینده می‌تواند به غیر از وعده دادن کاری بکند؟ اصولاً جامعه نخبگانی مگر مهلت حلّاجی وعده‌ها و تشریح اینکه این حرف یک وعده غیرقابل اجراست یا یک برنامه قابل اجراست را پیدا می‌کنند؟ اگر هم به فرضی به نتیجه برسند، زمانی برای آگاه‌سازی مردم نخواهند داشت. عملاً ما طوری شرایط را فراهم می‌کنیم که مبنای انتخاب افراد می‌شود وعده! سپس با آغاز به کار مجلس این وعده‌ها هم خود نماینده را دچار تکلف و هم مردم را دل‌زده خواهد کرد. آمده‌اند قانون نظارت بر رفتار نمایندگان را وضع کرده‌اند و اعضای هیئت آن را هم از خود نمایندگان و به انتخاب نمایندگان قرار داده‌اند! از یک استادی پرسیدیم تمرکز قدرت یعنی چه؟ گفت یعنی من نمره پایان ترم شما را می‌دهم و بعد اگر اعتراض داشتید هم خودم رسیدگی می‌کنم!

دسترسی سریع
راه حل